دسترسی سریع
 
 
مهمان :
اعضا عضو سایت :
اعضا آنلاین :
امروز :
ديروز :
ماه :
 
  ضرورت رعایت اصول معماری در طراحی لندفیل تبریز
ضرورت رعایت اصول معماری در طراحی لندفیل تبریز

مركز دفن پسماندهاي شهري





عليرضا اصغري - مهندس تكنولوژي معماري و عضو سازمان نظام مهندسي آذربايجان شرقي

 
مقدمه:

رشد روز افزون جمعیت شهری که موجب توسعه غیر اصولی شهرها شده به همراه پيشرفت های تکنولوژی که باعث تغییر الگوی مصرف جوامع شهری و رشد مصرف گرایی گردیده است در کنار محدودیت هایی که مانع از بهره مندی ماانسانها از منابع طبيعی گشته موجب آن شده است که ناهنجاری های اجتماعی، اقتصادی و مهمتر از همه زيست محيطی اداره شهرها را با مشکلات بسیاری مواجه سازد.

يکی از معضلاتی که همواره مدیریت های شهری را به چالش کشیده مقوله زباله یا پسماند و مدیریت کردن بر آن است.

کلانشهر تبریز با جمعیتی معادل 1/800/000 نفربا تولید روزانه  تن1200 زباله در سطح شهر مواجه است که رفع معضلات آن علاوه بر اجرای برنامه های کوتاه مدت و دراز مدت در کل همت جمعی ساکنین این شهر را می طلبد.

مدیریت شهری تبریز در کنار اجرای پروژه های عمرانی و ارائه خدمات شهری به شهروندان پروژه های ديگری را نيز به منظور بهبود شيوه ها و روش های اجرائی در خدمات شهری به مورد اجرا در آورده است که در اين رابطه می توان به مکانيزاسيون خدمات شهری ، واگذاری امور مربوط به جمع آوری و حمل زباله و تنظيف معابر شهری به بخش خصوصی و در نهایت تحقق قانون مدیریت پسماند.  

در همین رابطه يکی از مهم ترين مسايلی که همواره مديران شهری را گرفتار ساخته و معضلات زيست محيطی بسياری را در پی داشته است موضوع دفع زباله ها و پسماندهای شهری است . از آنجایی که دفن زباله کم هزينه ترين روش برای مدیریت معضل پسماندهای شهری می باشد مديران شهری تبريز نيز در گذشته به همين شيوه به رفع معضل پسماندهای شهری در کوتاه مدت پرداخته اند غافل از اينکه معضل زيست محيطی اين در روش دراز مدت بسیار پر هزينه بوده و خسارت های وارده به محيط زيست جبران ناپذیر می باشد

تا دو دهه قبل زباله های تولید شده در شهر تبریز به محلی واقع در جنوب شهر انتقال و به صورت غيراصولی در ترانشه های موجود در آن منطقه تخلیه و دفن می شد که به جهت قرار گرفتن آن محل در مسیر باد و با توجه به اينکه بوی مشمئزکننده و متعفن زباله با انتشار در فضای شهر موجبات نارضايتی شهروندان را فراهم می نمود ، از اين رو مديريت شهری در آن زمان به تغيير مکان زباله گاه و انتقال آن به 12 کيلومتری جاده تبریز به سمت روستای اسپيران تن در داد.

این محل شايد در کوتاه مدت به لحاظ دوری مسافت و قرار نگرفتن در مسیر باد و عدم انتشار بوی متعفن زباله در فضای شهر بهترين گزينه در جهت رضايتمندی شهروندان به شمار آید ولی در دراز مدت معضلات زيست محيطی بسياری را بوجود آورد که در حال حاضر مدیران شهری را به چالش اساسي كشيده است .


لندفیل قدیم تبریز و بی توجهی به اصول معماری در طراحی آن:

عدم توجه مدیران شهری در دهه های گذشته به اصول معماری در طراحی زباله گاه قدیم موجب آن شده که اکنون شاهد بروز معضلات زيست محيطی و بهداشتی باشیم.
بر اساس تجربیات موجود به ازای دفن هر 1000 تن زباله مخلوط با وضعیت دفن فعلی و با عمق 20 متر، زمينی به وسعت 100 متر مربع نياز است که اين ميزان برای دفن زباله يک سال تبریز بالغ بر 365000 متر مربع یا به عبارتی 65/3 هکتار می باشد.
از سوی ديگر هر تن زباله حدوداً بین 300 تا 500 ليتر شيرابه توليد می کند با توجه به فصول سال متغییراست که با نفوذ آن به سفره های زير زمينی موجب آلودگی آب و خاک می شود ، همچنين هر تن زباله با توليد بيش از 400 متر مکعب گاز گلخانه ای علاوه بر آلودگی هوا موجب تخريب لايه ازن و به تبع آن گرم شدن زمين می گردد.
با نگاهی کوتاه به آمار و ارقام می توان به عمق فاجعه زیست محیطی که در بيخ گوش تبریز در شرف وقوع است پي برد 
 15 سال است که زباله های تبریز در لندفیل قدیم دفن می شوند و اگر  در طول این مدت به طور میانگین روزانه 1000 تن زباله در دفن گاه پسماندهای شهری تبریز دفن شده باشد در 15 سال در مجموع ( 5/475/000 تن ) زباله دفن شده است که با این حساب می توان گفت زباله های تولید شده در تبریز در 15 گذشته در مجموع بیش از 54 هکتار زمین را اشغال کرده است ، همچنین در طول این مدت به میزان 2/737/500/000 ( 2 میلیارد و 737 میلیون و 500 هزار لیترشیرابه در زباله گاه مرکزی تبریز تولید و تجمیع شده و بالغ بر 2 میلیارد و 190 میلیون 2/190/000/000 متر مکعب گاز گلخانه ای تولید و انباشته شده است . البته بخشی از این میزان شیرابه و گازهای تولید شده در زباله گاه مرکزی تبریز به دلیل عدم توجه مسئولین امر وارد محیط شده و باعث آلودگی آب ، خاک و هوای شهر گردیده است .
البته  در اینجا سعی بر آن نیست که خسارت وارده به محیط زیست را مورد بررسی قرار دهیم ولی بررسی ابعاد گسترده فاجعه زیست محیطی که شاید در آینده نه چندان دور رخ بنمایاند لازم و ضروری است و نیازمند مطالعات کارشناسی در زمینه محیط زیست می باشد.

مهم ترین پروژه زیست محیطی شهرداری تبریز :

 آنچه که در این مقاله مد نظر است ، بررسی پروژه های زیست محیطی شهرداری تبریز در طول سال های اخیر از منظر معماری است ، همانگونه که پیشتر هم بیان شد مدیریت شهری تبریز در طول پنج سال گذشته با توجه به حساسیت شورای شهر و شخص شهردار تبریز پروژه های متعددی را با انجام مطالعات کارشناسی به مرحله اجرا در آورده است که از آن میان می توان به پروژه احداث مرکز دفن مهندسی بهداشتی پسماندهای شهری تبریز ( لندفیل ) اشاره نمود.

در طراحی لندفیل ها مهمترین مسئله اقلیم و موقعیت مکانی و راههای دسترسی و نوع خاک و توپوگرافی محل و ....می باشد نقش حیاتی طراحی مناسب و بهینه لندفیل ها در عملکرد مطلوب آنها می باشد ، به طور کلی در طراحی لندفیل می بایست  کلیه موارد ذکر شده لحاظ و مورد توجه قرار گیرد و از سوی دیگر با توجه به استحصال انرژی ( بیوگاز ) از پسماندهای شهری حتماً موقعیت و تاسیسات مربوطه در منطقه باید مورد دقت واقع شود.

براساس اصول معماری بایستی موراد زیر در طراحی مرکز دفن زباله های شهری ( لندفیل ) مورد توجه قرار گیرد :

1-انجام مطالعات اولیه ، اقلیم شناسی ، توپوگرافی ، موقعیت محل و راههای دسترسی و ....  
     2-بررسی استفاده های اولیه ای که از زمین مورد نظر انجام گرفته است .
3-تهیه نقشه های مطالعاتی اولیه و نهایی بر اساس توپوگرافی و شرایط اقلیمی منطقه .
4-انجام مطالعات دقیق و آزمایش خاک نوع پوشش خاکی و سطح آبهای زیرزمین محل احداث لندفیل.
5-تهیه نقشه های معماری و سازه های احداثی در لندفیل از قبیل سلول ها ، ساختمان اداری ، سالن های مورد نیاز ، تصفیه خانه شیرابه ، جاده های دسترسی  و سایت نیروگاهی و استحصال بیوگاز بایستی بر اساس همان نقشه های اولیه توپوگرافی منطقه.
6-لحاظ نمودن تمهیدات لازم به منظور جلوگیری از آسیب های احتمالی ناشی از بارندگی ها به محیط زیست.
7-مشخص نمودن نحوه دفن و میزان زباله های  قابل دفن.
8-مشخص نمودن میزان و نحوه فشرده سازی زباله ها.
9-لحاظ نمودن سیستم جمع آوری شیرابه و تصفیه خانه.
10-مشخص نمودن سیستم جمع آوری و استحصال گازهای تولیدی در طراحی.
11-مهمتراز همه لحاظ نمودن ساختار کلی سلول های دفن از لحاظ پوشش وایزولاسیون کف ، دیواره ها و همچنین رویه لندفیل .

در همین راستا موارد زیر بایستی مد نظر قرار گیرد:

الف:‏ گودبرداری و پركردن گودال از پايين‌ترين نقطه‌ی سيستم جمع آوري شیرابه شروع شده تا علاوه بر ‏سهولت جــريان شیرابه زباله -كه بر اساس شیب زمين جمع می شود ـ شیرابه زباله نيز از همان ابتدای ‏تشكيل لندفيل جمع آوری شود .
ب: به منظور جمع آوری شیرابه زباله، كف لندفيل بايد دارای شيب 4 - 10 درصد باشد .
در طراحی لندفيل ‏شيب بندی با توجه به شيب طبيعی زمين صورت می گيرد تا هزينه خاك برداری به حداقل مقدار خود ‏برسد . ‏
‏ُج:‏ شيب ديواره‌های جانبی لندفيل به صورت زاویه 135 درجه و در برخی مــوارد با شيب كمتر ‏اجــرا می‌شود . ‏
‏د:‏ براي پائین بودن تماس شیرابه يا زباله های دفن شده، كل لندفيل به صورت سلول‌هايی كه با ‏برآمدگی و يا تغيير جهت شيب كف از يكديگر جدا شده‌اند، طراحي می گردد

پوشش کف لندفیل ( مرکز دفن پسماندهای شهری ) :

در لندفيل های مهندسی، كف محل بایستی بعداز فشرده سازی کمپکت نمودن با مصالح مخصوص و زه کشی توسط مصالح با تکنولوزی نوین ایزوله گرددتا مانع نفوذ شیرابه به لایه های زیرین زمین گردد

پوشش ديواره ها و رویه لندفيل

‏‏این پوشش نهایی شامل‏ 75 سانتيمتر خاك كوبيده شده بر روي ‏زباله ها و سپس 15 سانتيمتر خاك بدون فشردگی بر روی آن است. ممکن است از پوشش های دیگری نیز به جای خاک استفاده شود. انتخاب اين پوشش برای لندفيل ها در ‏صورت در دسترس بودن خاك مطلوب، داراي كارآيی مناسبی در مقايسه با ديگر پوشش ها از لحاظ جلوگيري از ‏نفوذ آب به داخل لنــدفيل و به دنبال آن آب‌بندی قابل قبــول در مقــابل خروج بيوگاز و نيز به صرفه بودن آن از ‏لحاظ اقتصادی است‏.
پوشش رویه لندفیل.از این پوشش ها به جای پوشش خاک معمولی برای کاهش بوی لندفیل و همچنین در مناطق سردسیر برای فراهم کردن دمای مناسب لوله ها استفاده می شود.
‏‏طراحی پوشش نهايی بر اساس شرايط خاص هر لندفيل صورت می گيرد .‏
‏‏به منظور  کاستن از فرسايش خاك رویه پوشش نهايی لندفيل، بايد شيب بندی را بر اساس شيب ‏طبيعی منطقه انجام داد كه معمولاً شيب 2 درصد بر روي سطح لندفيل مطلوب است.

نحوه‌ ی دفن  REJEKT ( زباله های غیر بازیافت و غیر پردازش ) و استحصال انرژی


پس از آماده شدن لندفیل، زباله ها که بعد از تفکیک از مبدأ و پردازش ( reject ) به محل دفنگاه انتقال می‌یابند. قبل از تخلیه در دفنگاه، زباله ها وزن می‌شوند و حجم دقیق آنها معلوم می شود. در مورد نحوه دفن زباله ها، موردی كه بر روی آن در بين اغلب لندفيل های دنيا توافق نظر وجود دارد آن ‏است كه زباله به صورت روزانه كف لندفيل پخش شده و سپس به وسيله دستگاه‌های سنگين مانند کمپکتور و بولدوزر كاملاً ‏فشرده شود تا فضای خالی بين آنها كاملاً از بين برود. در انتهای هر روز كاری، يك لايه خاك بر روی آنها ريخته می ‏شود كه معمولاً ضخامت اين لايه به گونه‌ای است كه از پخش شدن احتمالی زباله به وسيله باد و يا حيوانات ‏جلوگيري شود. افزودن لجن فاضلاب شهري يا پسمانده فرآورده ‏های كشاورزی به درون لندفيل باعث افزايش ميزان گاز توليدی می گردد.
به علاوه جداسازي فلزات محتــوي ‏زباله شهری و نيز كاهش ضخامت لايه خاك ميان زباله های درون لندفيل به افزايش توليد گاز كمك می كند. ‏میزان بهره برداری از بیوگاز هر سلول توسط افراد متخصص به طور دقیق قابل اندازه گیری است.
زباله ها در سلول ها به طور طبیعی و در اثر فعالیت باکتری ها و فعل و انفعالات شیمیایی و  تجزیه و ساختار آنها به ریز مواد و گاز تبدیل می شود. این مواد به همراه آب باران مایعی تولید می کنند که به آن شیرابه می گویند.
گازهای تولید شده از لندفیل به وسیله ی لوله های سوراخ دار افقی و عمودی که در لندفیل برای این منظور کار گذاشته شده‌اند جمع آوری می‌شوند و به واحدهای نیروگاه انتقال می‌یابند تا پس از جداسازی و تصفیه ترکیب بیوگاز، به وسیله ژنراتورهای مخصوصی ازآن برق تولید می شود.

مرکز دفن مهندسی و بهداشتی زباله تبریز و حل معضلات زیست محیطی پسماندهای شهری


از آنجائیکه در طراحی معماری مرکز دفن مهندس بهداشتی پسماندهای شهری تبریز تمامی جوانب لحاظ گردیده است به نظر می رسد با راه اندازی آن معضلات ناشی از دفن غیر اصولی پسماندهای شهری مرتفع گردد، چرا که با توجه به  اینکه دفن زباله در لندفیل تبریز اصولی خواهد بود لذا زباله های قابل دفن در این مرکز به حداقل خواهد رسید و پیش از اینکه زباله ها و پسماندهای شهری به این مرکز انتقال یابند جداسازی و تفکیک خواهند شد و زباله هایی که قابلیت پردازش هستند منجر به تولید انرژی و کود کمپوست خواهند شد و یا اینکه مورد بازیافت قرار خواهند گرفت و رجکت و باقیمانده که فعلاً در تبریز قابلیت پردازش ندارد به مرکز دفن مهندسی بهداشتی ( لندفیل ) انتقال خواهد یافت و پس از انجام عملیات فشرده سازی و کم حجم شدن و با چیدمان منظم دفن خواهد شد.
با راه اندازی این پروژه علاوره بر اینکه از آلودگی محیط جلوگیری بهعمل خواهد آمد از شیرابه زباله و گازهای گلخانه ای حاصله در جهت تأمین انرژی استفاده خواهد شد که علاوه بر ضمانت سلامت با تصفیه شیرابه زباله آب مورد نیاز پوشش گیاهی و جنگلکاری محوطه لندفیل تأمین خواهد و در آینده نزدیک شاهد یک پارک جنگلی 35 هکتاری در مرکز دفن مهندسی بهداشتی پسماندهای شهری تبریز خواهیم بود.
پس به امید روزی که شهروندان فهیم تبریزی همواره از ثمرات نیک مهندسی معماری در پروژه های عمرانی و زیست محیطی شهرداری بهره مند باشند ونقش مهم مهندسی تکنولوژی معماری در شهرسازی و مدیریت شهری وتحولات ناشی از آن لمس نمایند.


عليرضا اصغري - مهندس تكنولوژي معماري و عضو سازمان نظام مهندسي آذربايجان شرقي